Do czego służy poduszka finansowa?

Poduszka finansowa to zabezpieczenie pieniężne na wypadek zdarzenia losowego. Definicję zdarzenia losowego przedstawię jednak na opak – czyli czym to zdarzenie nie jest:

• psującym się od roku samochodem oraz coroczny przegląd techniczny (przecież od roku go naprawiasz, a przegląd też jest co roku!),
• płatnością za najem, czynsz (jak wyżej),
• wydatki na prezenty urodzinowe czy inne okazje (nikt nie zmienia daty urodzenia ani ślubu – jesteśmy w stanie to przewidzieć),
• comiesięczną opłatą za bilet miesięczny (:o),
• zakupem karmy dla naszego siedmioletniego pupila (siedem lat kupowania puszek z większą zawartością mięsa niż jedzenie dla ludzi powinno już nam uzmysłowić, że to koszt spodziewany i cykliczny),
• wizytą kontrolną u dentysty,
• lekami kupowanymi w okresie jesienno-zimowym,
• weselem kuzynki, na które zostałeś zaproszony osiem miesięczy wcześniej,

Podsumowując, zdarzeniem losowym nie jest wszystko to, co się wydarzy i czego się spodziewamy albo czego powinniśmy byli się spodziewać, podchodząc poważnie do życia i swoich finansów. Nie jest to również nic, co jest cykliczne i powtarza się w określonej sekwencji co określony odcinek czasu (np. co miesiąc, dwa miesiące, rok itd.).

Czym jest zdarzenie losowe?

To coś, czego nie jesteśmy w stanie zaplanować ani przewidzieć, np.:

• zwolnienie z pracy i utrata stałego źródła przychodu,
• wypadek, 
• powódź, 
• nagłe rozwiązanie umowy najmu,

Zdarzeniem losowym jest więc wszystko to, co może się wydarzyć, ale zdroworozsądkowo nie jesteśmy w stanie określić kiedy. Nie ma tutaj żadnej sekwencji ani regularności. Jeśli w naszej firmie nie ma redukcji etatów, a wykonywana przez nas praca jest oceniana bardzo dobrze, to zwolnienie jest nieoczekiwane. Jeśli potrąci nas samochód, złamiemy nogę i potrzebujemy rehabilitacji, to też jest to absolutnie nieprzewidywalne (kto zakłada, że w przyszłym tygodniu zderzy się z Fiatem Tipo?). Powódź i podtopienia pobliskiego terenu – jeśli nie są to tereny zalewowe – także są co najmniej niespodziewane. 

Poduszka 40×50, 60×70, a może spanie bez?

Nie da się określić jednej, uniwersalnej wielkości zabezpieczenia finansowego na wypadek zdarzeń losowych. Obecnie jest kilka wariantów, najpopularniejsze z nich to:

• trzymaj w poduszce finansowej równowartość 3 lub 6 miesięcznych zarobków,
• trzymaj w poduszce finansowej równowartość 6 lub 12 miesięcznych wydatków,
• trzymaj w poduszce finansowej tylko sumę jednego miesięcznego wynagrodzenia,
• trzymaj w poduszce finansowej niewielką kwotę, a resztę zainwestuj np. w obligacje,
• nie twórz poduszki finansowej jako osobnego bytu.

Propagator wiedzy o finansach osobistych – Marcin Iwuć – uważa, że poduszka finansowa (po spłacie kredytów konsumenckich i odłożeniu pierwszego tysiąca złotych) to najważniejsza rzecz, jaką powinna posiadać polska rodzina. Jest ona bardzo ważna ze względu na to, że zabezpiecza przed zdarzeniami losowymi, których się nie przewidziało i chroni przed wpadnięciem w kolejne kredyty i chwilówki.

Po drugiej stronie barykady stoi Mateusz Samołyk, który uważa, że posiadanie dużej, wydzielonej poduszki finansowej bywa bezsensowne i wynika z tzw. księgowania mentalnego. Nie poleca też budowania bardzo dużej poduszki finansowej na samym początku. Dlaczego? Poduszka finansowa składająca się z równowartości rocznych wydatków w rodzinie 2+2, wydającej miesięcznie 8000 zł, to 96 000 zł. Rodzina odkładająca co miesiąc 2000 zł byłaby w stanie zapełnić taką poduszkę najwcześniej po 48 miesiącach (czyli po 4 latach!), w czasie których pieniądze nie pracowałyby w bardziej dochodowych instrumentach. Czekanie czterech lat na rozpoczęcie inwestowania może być dużym błędem – że w tym czasie mogłyby pojawić się atrakcyjne okazje rynkowe, np. dołki czy bessa. Tego jednak nie jesteśmy w stanie przewidzieć.

Czyli powinienem mieć poduszkę czy nie?

Zdecydowanie tak. Nawet w wypadku, gdy nie tworzymy specjalnego funduszu nazwanego „poduszką finansową”, nie oznacza to, że nie zakładamy takiej idei. Kluczowe jest uświadomienie sobie, jak szybko możemy potrzebować pieniędzy i jak szybko będziemy w stanie je pozyskać.

Poniżej prezentuje zestawienie najpopularniejszych oraz najciekawszych według mnie form przechowywania środków na sytuacje awaryjne:

*- inwestując przez XTB, po sprzedaży ETF-u można szybko przenieść środki na e-wallet, choć standardowo rozliczenie transakcji następuje po dwóch dniach roboczych. Z kolei Interactiv Brokers umożliwia wypłatę pełnych środków dopiero po ich formalnym rozliczeniu (czyli to t+2). Nie jest to więc nic pewnego, że XTB pozwoli od razu użyć środków, ale póki co nie było z tym problemu w moim wypadku. Dodatkowo, pieniądze wypłacane przeze mnie z XTB na konto bankowe, były na nim następnego dnia.

W tabeli – poza sztampowymi i mało opłacalnymi rozwiązaniami jak gotówka, konto oszczędnościowe czy lokata – uwzględniłem również PPK. Wydaje się ono ciekawą opcją jako element poduszki finansowej przed 60. rokiem życia z dwóch powodów:

1. Możliwość wypłaty do 25% środków w przypadku poważnej choroby (uczestnika, małżonka lub dziecka) – bez utraty kapitału.
2. Możliwość wykorzystania środków na wkład własny przy kredycie hipotecznym (z obowiązkiem zwrotu, ale na preferencyjnych warunkach).

Oczywiście istnieje też możliwość zwykłego zwrotu środków, jednak wtedy tracimy dopłaty od państwa, a 30% wpłat pracodawcy trafia na subkonto w ZUS. Mimo to jest to i tak realny wzrost wynagrodzenia o około 1%. Droga wypłata środków z PPK zależy od instytucji finansowej. Przykładowo w Pekao SA możliwe jest składanie dyspozycji online, natomiast niektóre instytucje wymagają osobistej wizyty w oddziale, co bywa uciążliwe. Środki pojawiają się na koncie zwykle w ciągu 3–14 dni (u mnie jest to zazwyczaj 3-4 dni robocze).

Nie brałem tutaj pod uwagę funduszy TFI obligacyjnych, ETF-ów innych niż FTSE All-World, złota, srebra, kryptowalut ani inwestowania aktywnego. Powód jest prosty – zbyt wiele zmiennych i zbyt duże pole do spekulacji.

Na świecie trudno o lepsze obligacje detaliczne niż te indeksowane inflacją. Fundusze TFI wiążą się z dodatkowymi kosztami (zazwyczaj co najmniej 1 p.p. rocznie więcej niż ETF-y). Możemy z dużym prawdopodobieństwem również założyć, że środki na rachunkach bankowych nie zmniejszą się nagle o połowę, państwo nie zbankrutuje z dnia na dzień, a obligacje zostaną wykupione.

Nie możemy natomiast założyć, że kryptowaluty zawsze będą cieszyć się zainteresowaniem. O ile wiele osób o nich mówi, realnie niewielki odsetek faktycznie je posiada i rozumie mechanizm ich przechowywania.

W przypadku złota również nie ma gwarancji stabilności – mogą zostać odkryte nowe złoża lub pojawić się alternatywny surowiec. To co widzieliśmy na przełomie obecnego i poprzedniego roku pokazuje, jak bardzo jest to niestabilne aktywo.

Nie ma tu również miejsca na inwestowanie aktywne, ETF-y lewarowane ani inne strategie o podwyższonym ryzyku. W końcu mówimy o środkach, które mają nas zabezpieczać – a nie takich, o które mamy się codziennie martwić.

Czy ja mam poduszkę finansową?

Tak, można tak powiedzieć. Mam: 

• około 1000 zł w gotówce,
• około 1100 zł na PPK (do grudnia 2025 roku dokonywałem zwrotu co miesiąc, teraz te środki pełnią funkcję poduszki bezpieczeństwa, a później prawdopodobnie zostaną wykorzystane jako wkład własny, o ile nic się nie wydarzy…),
• akcje i ETF-y zgromadzone na XTB.

Nie jest to więc klasyczna, konserwatywna poduszka, tylko pracujące pieniądze do których w większości mam dostęp od razu. Z małą gwiazdką: aby wypłacić środki na e-wallet, muszę najpierw sprzedać akcje, a to oznacza, że musi być dzień giełdowy i odpowiednia godzina sesji. Mogę również polegać na pomocy najbliższych w sytuacji kryzysowej, na co jednak nie wszyscy mogą sobie pozwolić – i to trzeba brać pod uwagę przy dopasowywaniu formy poduszki finansowej do własnej sytuacji. W tym jednym przypadku opłaca się mieć pewną awersję do inwestowania. Co ciekawe, korzyści z tej ostrożności nie odnoszą ci, którzy ją mają, lecz ich otoczenie (w tym wypadku ja jestem tego beneficjentem 😉

Czy polecam swoją drogę każdemu?

Oczywiście, że nie. W rodzinie 2+2 awaryjny “tysiak” to często kropla w morzu potrzeb. Planowanie budżetu dla czterech osób jest znacznie bardziej problematyczne niż dla singla czy pary dorosłych ludzi. Nie wszyscy mogą też polegać na pomocy najbliższych. Posiadanie wydzielonej poduszki z dostępem natychmiast polecałbym szczególnie osobom, które:

• nie wiążą końca z końcem i okres między jedną a drugą wypłatą jest bardzo trudny do przetrwania,
• dopiero oswajają się z budżetem domowym i po raz pierwszy spisują dochody oraz wydatki,
• nigdy nie miały oszczędności, nie interesowały się swoimi finansami (nic z nimi nie robiły, liczę tutaj również osoby narzekające na wypłatę, bo narzekanie to dalej nie robienie nic).

Z każdej z tych sytuacji można wyjść. Po opanowaniu budżetu, ustabilizowaniu sytuacji finansowej, odłożeniu pierwszych pieniędzy i załataniu dziur budżetowych, mamy możliwość przeniesienia części pieniędzy na instrument, który pozwoli naszym oszczędnościom pracować tj. na obligacje skarbowe, ETF-y itd.

Komu nie polecam wydzielania specjalnej poduszki finansowej? Osobom, które:

• prowadzą już budżet domowy i realizują wszystko zgodnie z planem, a odkładane kwoty są znaczące,
• posiadają część portfela o relatywnie niższym ryzyku (np. obligacje skarbowe, szerokie ETF-y globalne) lub duże środki w PPK/PPE,
• w sytuacji kryzysowej mogą liczyć na wsparcie rodziny, ale ze strategią na spłatę zobowiązań w perspektywie około 14 dni (np. po zwrocie z PPK, przelewie z konta maklerskiego),
• czują się pewnie w swoich finansach i mają opracowane strategie radzenia sobie z problemami, które nie nadwyrężają budżetu domowego.

Jeśli czujesz, że zostałeś tutaj wymieniony, ale nie czułbyś się bezpiecznie bez zabezpieczenia gotówkowego, pamiętaj, że Ty wiesz najlepiej jaka strategia jest dla Ciebie odpowiednia. Możesz pod wpływem wpisu wpłacić całą gotówkę na konto maklerskie i przez kolejne tygodnie spać niespokojnie. A przecież nie o to chodzi. Ważne jest, aby brać na siebie takie ryzyko, jakie jesteś w stanie realnie zaakceptować. To nic złego, że niewielka część Twojego portfela pełni funkcję konserwatywnej poduszki. Jeśli dzięki temu lepiej śpisz i nie sprawdzasz notowań co kilka godzin, to znaczy, że to rozwiązanie jest dla Ciebie właściwe.

Z drugiej strony, jeśli uważasz, że Twoje pieniądze jednak powinny pracować (choćby na obligacjach skarbowych indeksowanych inflacją), możesz przetestować to podejście w praktyce. Załóż konto w PKO Bank Polski lub Pekao SA (ten pierwszy oferuje również obligacje ROS i ROD dla beneficjentów programu 800+) i wpłać część kapitału, jednak jeszcze nie z poduszki. Jeśli jesteś w stanie zaakceptować tygodniowe oczekiwanie na przedterminowy wykup środków, być może właśnie znalazłeś instrument dopasowany do swojej tolerancji ryzyka i potrzeb płynności.

Pamiętaj: Najgorsze, co można zrobić, to przyjąć cudzą strategię bez refleksji. Najlepsze – to świadomie dobrać proporcje między bezpieczeństwem a pracującym kapitałem, tak aby były spójne z Twoją psychiką, sytuacją życiową i planami.